HEERLIJK IMPERFECT
In gesprek met een vriendin afgelopen weekend werd ik dankzij het verloop ervan opnieuw herinnerd aan het waarom van deze persoonlijke reflecties, waar ik jullie vervolgens mee opzadel. Ik twijfel namelijk geregeld. Dan heb ik gedachten in de trant van: 'Wat moeten mensen hiermee en waarom zou ik me zo kwetsbaar opstellen en mijn ziel en zaligheid blootleggen?' Zoals vaker het geval is in mijn leven, vallen de puzzelstukjes mooi op zijn plaats en vind ik tijdens mijn zoektocht naar inspiratie voor opnieuw een persoonlijk verhaal een fragment dat daar volledig recht aan doet. Geschreven in coronatijd, even voor de context. Ik weet al geruime tijd waarom, blijkt...
“De dag is verdampt en in het licht van de momenten die nu alweer achter me liggen, lijkt het alsof ik tijd aan het verspillen ben. De seconden tikken weg en ik ben me zozeer bewust van hoe kostbaar ze zijn en dat ik maar weinig respect voor ze opbreng. Het steeds weer gelaten achterom kijken en onverschillig reageren op wat ik heb achtergelaten is sinds mijn kleine mannetje zich heeft voorgesteld, drie jaar geleden, niet meer mogelijk. De nostalgie is nu voelbaar in ieder moment dat ik achter me laat en ik ben dagelijks weemoedig omdat de tijd zo snel gaat. Ik klamp me vast aan iedere minuut, ieder fragment, iedere bewuste gewaarwording van en interactie met hem. Ik kijk hem diep in de ogen en realiseer me dat de onbevangenheid mij verlaten heeft en in hem is gekropen. Blijkbaar geef je dat door, dat gevoel van vanzelfsprekendheid. Het idee dat er sowieso voor je gezorgd wordt, dat er altijd iemand voor je is en dat je de tijd aan je kant hebt.
‘Fragile’ - digital graph art | 25 x 25 cm | 2016
(…) Als ouder raak je ineens verwikkeld in de strijd tussen veiligheid bieden en de vrijheid geven om het leven te verkennen. Je kunt niet meer doen alsof het allemaal sowieso wel goed komt, omdat je nu ineens de verantwoordelijkheid in handen hebt en nooit beseft hebt dat er zoiets op dit niveau, van deze omvang, daarvoor ook al bestond. Nooit eerder heb ik gerealiseerd dat mijn ouders dezelfde soort zorgen voor mij hebben gekend en mij hebben losgelaten in deze doldwaze, gek geworden wereld, waarin niets lijkt wat het is. Hoe bereid je iemand daarop voor? En komt dat uiteindelijk inderdaad gewoon uit bij loslaten en vertrouwen hebben? Is liefde werkelijk het enige dat je te bieden hebt, onvoorwaardelijk en ten volste? (Ook al kan de schijn op de momenten dat je het hummeltje achter het behang wil plakken behoorlijk bedriegen in dat aspect.)
Toen mijn vader nog leefde, was ik onbewust in de essentie met niets anders bezig dan hem trots proberen te maken. En het gekke is dat ik dat nu hoop van mijn kleintje: dat hij trots op mij zal zijn. Dat hij als hij volwassen is vindt dat ik het goed gedaan heb als moeder en hij zich inderdaad geborgen en geliefd heeft gevoeld gedurende de jaren dat hij zijn thuis bij ons had. En terwijl ik naar mezelf kijk en hoeveel dankbaarheid ik mijn ouders getoond heb, besef ik me dat ik krankzinnig ben om te denken dat hij ooit blijk zal geven van gevoelens van die grootte en orde. Dat is niet wat kinderen te bieden hebben, en ouders trouwens ook niet, heb ik gaandeweg uitgevonden.
Je kunt alleen maar tevreden zijn met jezelf door het beste uit jezelf te halen en steeds weer te leren van je gemaakte fouten. Een mens is work in progress en dit houdt nooit op. Voortschrijdend inzicht, steeds weer en weer en weer. Het leven is een leerschool en ik ben met zekerheid nog niet uitgeleerd, dus de perfecte ouder zal ik niet kunnen zijn en aan die verwachting moet ik daarom niet willen voldoen. Dat kan alleen maar op een teleurstelling uitlopen.
Wat kan ik dan wel doen? Waar hecht ik de meeste waarde aan en hoe kan ik dit tot uitdrukking brengen in mijn gezin, naar buiten toe, maar zeker ook naar binnen toe? Niet onbelangrijk is het me af te blijven vragen hoe ik mezelf wil blijven ontwikkelen, verwezenlijken, omdat dit ten grondslag ligt aan al het andere. Mijn imperfecties mogen zichtbaar zijn en bespreekbaar. Daar kunnen we allemaal iets van leren. Dit is één groot experiment, dit leven, is het niet? Dus laten we het onderste uit de kan halen en eerlijk, open zijn over alle momenten waarop we op onze plaat gaan. De onnoemelijk vele situaties waarin we bij lange na niet voldoen aan ons eigen ideaalbeeld. De momenten waarin onze menselijkheid zichtbaar is.”
En daar zit precies de kern. Kwetsbaarheid. Niet als zwakte maar als kracht.
Brené Brown, onderzoeksprofessor aan de Universiteit van Houston, werd wereldberoemd met haar TED-talk 'The Power of Vulnerability', onder andere omdat ze hele persoonlijke voorbeelden gaf en zichzelf werkelijk durfde te laten zien. Zij vindt dat kwetsbaarheid een groot goed is en het tegenovergestelde van zwak, maar juist aan de basis ligt van innovatief denken, creativiteit en uiteindelijk verandering. Mensen voelen zich, zo stelt zij vast, het meest met elkaar verbonden als beiden hun kwetsbaarheid omarmen. En ik kan dit alleen maar beamen, want het risico en de bedreiging vallen weg als de ander zich ook kwetsbaar durft op te stellen en durft te laten zien dat hij of zij niet perfect is. Je stelt je niet eerst kwetsbaar op om vervolgens een ander af te branden en te veroordelen. Je creëert juist een veilige omgeving voor de ander om zich in zijn volledigheid te tonen. Het is een vorm van dapperheid, waar ik het regelmatig met mijn zoon over heb. Echte moed ontstaat op het moment dat je je imperfecte zelf durft te laten zien en daarmee de ander ook die kans geeft.
De vriendin waar ik van het weekend zo interessant mee heb gesproken, had het over de Duitse traumatherapeut Gopal Norbert Klein. Ik had nog niet eerder van hem gehoord, maar hoe hij de zaken ziet sluit naadloos aan op dit thema. Hij heeft een methode ontwikkeld die hij "Honest Sharing" noemt: bij anderen eerlijk delen wat er in je omgaat, zonder advies te ontvangen, een oordeel te krijgen of een reactie. Jezelf in je volledigheid laten zien — kwetsbaar, onaf, imperfect — zou ervoor zorgen dat je zenuwstelsel tot rust komt. Waar het om gaat is dat je gezien wordt zonder oordeel. Daardoor zou je zenuwstelsel uit zijn permanente staat van alertheid komen. Dit betekent dat er naast psychologische voordelen ook fysiologisch positieve effecten zijn. Je lichaam reageert op authenticiteit.
De Britse kinderpsycholoog Donald Winnicott introduceerde het begrip "good enough mother" (later uitgebreid naar "good enough parent"). En hij heeft mijn dag volledig goed gemaakt. Hij stelt namelijk dat een kind geen perfecte ouder nodig heeft. Hij durft zelfs te beweren dat een perfecte ouder schadelijk zou zijn, omdat het kind dan nooit leert omgaan met frustratie en teleurstelling. Een "goed genoeg"-ouder maakt fouten, herstelt ze (wel belangrijk), en laat het kind daardoor zien dat fouten bij het leven horen. Ik mag daarmee dus ongegeneerd imperfect ouderschap bedrijven, want zoals ik al eerder schreef: aan die verwachting kan ik toch niet voldoen.
In het stuk 'Dankbaar' ontdekte ik dat de meest waardevolle momenten vaak situaties zijn met rafelrandjes en complexe uitsteekseltjes, maar waar een ontdekking wordt gedaan, waar groei ontstaat en waar voortschrijdend inzicht mogelijk is. De perfecte persoon uithangen gaat daar zeker niet bij helpen. We zeggen niet voor niets tegen onze kinderen: 'Van fouten kun je leren' en dit geldt ook voor ons volwassenen.
Dus laat mij nou eens heerlijk imperfect en als volledig kwetsbaar wezen met jullie deze interactie aangaan. Helemaal authentiek en als mijzelf. Ja, genoeg op aan te merken, ik weet het, maar wel moedig. Wat mij betreft wordt het avontuur dat leven heet zo een stuk interessanter. Ik hoop voor jullie ook.