DANKBAAR

Inmiddels tientallen jaren geleden werd ik dankzij een predikant uit Kansas City die te gast was in een televisieshow, gewezen op het feit dat zeuren, klagen, je ontevredenheid uiten, pessimistisch en/of veroordelend zijn, je hersenstructuur vormt. Bepaalde neurologische paden worden uitgesleten en als je niet uitkijkt kom je steeds in hetzelfde geultje terecht, vanwege dat door herhaald gedrag uitgesleten pad in je hersenen. Het wordt je stokpaardje en je zult erop terugvallen op meer manieren dan één en ook nog eens vaak zonder dat je het in de gaten hebt. Deze predikant daagde mensen van zijn parochie uit om niet meer te klagen. Als hulpmiddel had hij paarse armbandjes gemaakt en iedere keer als je jezelf erop betrapte, moest je de armband aan je andere arm doen. Totdat je 21 dagen (zolang zou het duren om een nieuwe gewoonte aan te leren of een oude af te leren in dit geval) de paarse armband om dezelfde arm had gedragen.

‘Omarmd. Gered. Thuis.’ - you|me beeld gemaakt voor Matisse en Heidi

(…) Ja, die armband heb ik besteld en gedragen. Ik herinner me vaag dat ik de termijn nooit af heb gemaakt en zo in het leven opging, dat ik aan het einde van de dag naar mijn paarse armband keek en in alle eerlijkheid moest bekennen dat hij allang een paar keer van kant gewisseld had moeten zijn. Nu las ik er weer over. Over dat aangeleerde gedrag, wat vraagt om vaker en meer, omdat het zo'n eenvoudig te bewandelen paadje is geworden. Zoiets als je lievelingstrui, omdat je hem altijd aan hebt en hij perfect om je heen sluit door zo intens gedragen te worden. Maar is dit wel je lievelingstrui of hangt hij gewoon voor in de kast? Ik had het voornemen ergens in een notitieblokje geparkeerd, met de intentie het snel een plek te geven in mijn leven. Eventueel met een zelfgemaakt bandje erbij. Totdat er een klein lichtje bij me opging. Niet meer klagen, niet meer zeuren, is niet per se de meest positieve insteek. Wat als je het omdraait en het negatieve eruit verwijdert? Dus wat wil je wél bereiken? Juist. Meer dankbaarheid, tevredenheid.

Je kunt dankbaarheid oefenen en dat betekent in mijn geval in eerste instantie niet veel meer dan aan het einde van de dag bewust drie punten beschrijven, zo uitgebreid mogelijk, waar je dankbaar voor bent. En wat valt me nu op… Het is een kleine openbaring, vind ik. Mij valt op dat ik het meest dankbaar blijk te zijn voor de momenten die niet zo eenvoudig waren, rommelig, met haken en ogen, maar die aan het einde iets onverwachts opleverden; denk aan iets geleerd hebben, er samen uitkomen of een ontdekking doen. Geinig hè? Ik ben me heus ook wel bewust van het geluk dat ik heb met de mensen om me heen, dat ik van mijn omgeving houd, dat ik als zelfstandige mijn vrijheid geniet, dat allemaal en meer. Maar op de momenten dat ik iets specifieks wil opschrijven aan het einde van de dag, komt juist die ene ruzie in me op, die vervelend was, maar die me uiteindelijk iets heeft laten zien over mezelf of over mijn relatie met diegene. Of ik bedenk dat ik de hele dag op een negatief spoor heb gezeten, door de rekensom te maken als het gaat om de verkoop van mijn boeken versus de kosten. En als ik dan mijn dankbaarheidsboekje open sla, vormt mijn pen de volgende woorden: 'Dankbaar dat de mensen dicht om me heen mijn boek gekocht hebben en zo meteen de moeite gaan nemen om het te lezen, om met mij mijn fantasiewereld in te duiken. Dat is behoorlijk speciaal.'

En wat de grootste winst is van deze dankbaarheidsoefeningen, is dat ik over het algemeen een beter gevoel over mijn dag ervaar, alsof ik door me er bewust 's avonds mee bezig te houden, er onbewust overdag ook mee bezig ben. En dat betekent dat ik op het moment dat ik dit schrijf (doe dit nu een kleine week) al de vruchten pluk van dit bijzondere en relatief eenvoudige concept. Ik merk dat ik door een andere bril kijk, niet dat ik ineens een getransformeerd mens ben, heus niet. Toch doet het me simpelweg goed. Stel ieder van ons zou dit doen en zich een tikje beter voelen over hun eigen situatie en over de mensen in hun omgeving. Wat zou dat voor een effect hebben op het grote geheel?

Volgens Robert Emmons (de vader van het dankbaarheidsonderzoek en psycholoog aan de Universiteit in Californië) slapen mensen die regelmatig dankbaarheid beoefenen beter, hebben ze een sterker immuunsysteem en zijn weerbaarder bij tegenslag. Hij geeft aan dat het inderdaad dit effect heeft wat ik ervaar: door er 's avonds bewust mee bezig te zijn, heeft het invloed op de rest van de dag. Martin Seligman, de grondlegger van de positieve psychologie, ontwikkelde de oefening die ik nu iedere avond doe. Hij noemt het de 'Three Good Things'-oefening. Het is meer dan alleen dankbaar zijn, want je beschrijft ook je eigen rol erin.

Rick Hanson (neurowetenschapper) beschrijft iets wat me even een kleine knoop in mijn buik gaf toen ik het las, namelijk dat ons brein de negatieve gedachten eerder vasthoudt en opslaat (negativity bias). In de praktijk houdt dit in dat negatieve ervaringen zich als klittenband vastzetten en zo meer en meer negatieve informatie naar zich toe trekken. Positieve ervaringen hebben niet het klittenbandeffect, maar zijn juist als teflon zo glad. Hij geeft aan dat als je dankbaarheid bewust oefent en langer dan 12 seconden stilstaat bij een positieve gedachte, deze zich kan verankeren. Je langetermijngeheugen slaat het dan op.

Nu ben ik niet geneigd mensen op te zadelen met opdrachten en ik ben wel de laatste die jou wil vertellen wat je moet doen, maar voor de geïnteresseerde onder ons heb ik een vijftal dankbaarheidsoefeningen opgezocht. Ik beloof je, ik zal je er niet naar bevragen ;-)

Manieren om dankbaarheid te oefenen (naast het opschrijven):

1. Dankbaarheidsbrief — schrijf een brief aan iemand die belangrijk voor je is geweest en lees hem hardop voor. Seligman noemt dit een van de krachtigste oefeningen die er bestaat.

2. Dankbaarheidsmeditatie — vijf minuten per dag stilstaan bij drie dingen waar je dankbaar voor bent, maar dan met je ogen dicht, voelend in je lichaam waar die dankbaarheid zit.

3. Het contrast-principe — stel je voor hoe je leven eruit zou zien zonder iets of iemand die je nu als vanzelfsprekend beschouwt. De afwezigheid maakt de aanwezigheid voelbaar.

4. Dankbaarheid in het moeilijke — niet alleen dankbaar zijn voor het mooie, maar actief zoeken naar wat een moeilijk moment je heeft gebracht.

5. Dankbaarheid uitspreken — niet alleen opschrijven maar ook zeggen. Tegen je partner, je kind, een collega, een vreemde.

De Duitse mysticus Meister Eckhart (13e-14e eeuw) zei: "Als het enige gebed dat je ooit zegt 'dank je' is, dan is dat genoeg." Dat lijkt me een mooie afsluiter. Fijne zondag en bedankt dat ik even jullie aandacht mocht hebben. ;-)