De Socrates Manier

Ik stink er helaas regelmatig in. Iemand stelt me een vraag en ik word zó enthousiast van het onderwerp dat ik honderduit aan het praten ben en pas na het afscheid me besef dat ik geen enkele vraag heb gesteld; dat ik vooral zelf heel veel aan het woord ben geweest; dat het zelfs zover ging dat ik (in datzelfde enthousiasme) het beetje feedback dat ik kreeg ook nog eens halverwege onderbroken heb om het 'aan te vullen', een vergelijkbare situatie te schetsen of bevestigend te zijn met een eigen verhaal erbovenop. Ik heb oprecht het gevoel dat ik de ander op deze wijze op zijn of haar gemak stel, omdat ik een stukje herkenning en blijk van begrip teruggeef. De bedoelingen zijn helemaal niet slecht, maar in de realiteit komt het erop neer dat ik op die momenten weinig ruimte laat voor de ander om mij hun verhaal te vertellen, zonder dat ik mijn kleurenwaaier ernaast houd.

‘Each Layer Reveals it’s own Truth’ - digital graph art 25 x 17 cm | 2013

(…) Ik was met een vriendin aan het praten over communicatie tussen mannen en vrouwen. We beklaagden ons, ik vooral, over het feit dat we soms de informatie uit de ander (lees: de man) moeten trekken en aan de andere kant zelf niet in onze volledigheid gehoord worden. 'Er is weinig ruimte voor nuance en ik ben GEK op nuance!', hoor ik mezelf hardop zeggen, om een moment later door mijn vriendin schuin aangekeken te worden. Ze verwoordde iets wat ik diezelfde avond in bed in een boek terug mocht lezen, namelijk dat steeds op dezelfde wijze het contact aangaan op de eindstreep niets nieuws oplevert. Als je graag iets anders wilt in de communicatie, zul je een andere ingang moeten zien te vinden in het gesprek. En in plaats van te vertellen aan de persoon in kwestie waar je mee zit, wat de gevoelige punten zijn in het verhaal, hoe het allemaal zo tot stand is gekomen en waarom je er een bepaald emotie bij ervaart — een heel verhaal dat de gesprekspartner wellicht niet in zijn geheel tot zich weet te nemen en al helemaal niet kan verteren — zou je het eens kunnen proberen met vragen stellen. De Socrates Manier. Beproefd en helaas in zijn geval niet goed bevonden, want hij heeft het moeten bekopen met de gifbeker. Maar als ik de politiek er even buiten houd, zou ik het er levend vanaf moeten kunnen brengen ;-)

Veren er nu massaal mannen op uit hun stoel bij het lezen van deze vondst, om direct aan hun partner voor te leggen hoe gesprekken ook kunnen verlopen? Of is het wellicht ook nog best wel lastig om vragen voorgeschoteld te krijgen en daarmee bij jezelf te rade te moeten gaan hoe jij je precies tot de materie verhoudt? Eerlijke, goede, gedetailleerde antwoorden geven op oprecht geïnteresseerde vragen is namelijk best wel een kunst. Het vraagt om openheid, de bereidheid jezelf te verkennen en het vertrouwen dat de ander ontvankelijk is voor jouw verhaal.

En daarmee kom ik uit bij het volgende gevoelige punt: kunnen luisteren. Vragen stellen is mooi, maar het antwoord verdient een aandachtig luisterend oor. En ook dát is een kunst. Luisteren is niet voor iedereen weggelegd en het blijkt dat we, allemaal op onze eigen manier, daar bij tijd en wijle niet zo goed in zijn. De telefoon in de hand heeft daar in deze moderne tijd een extra handicap aan toegevoegd.

Het boek dat diezelfde avond op mijn nachtkastje lag was 'Socrates op Sneakers' van Elke Wiss, en zij legt de vinger precies op de zere plek. We zijn verleerd om vragen te stellen, zegt ze. We vullen in, adviseren, delen onze eigen ervaring — precies mijn valkuil dus. Zij reikt een paar handvatten aan die ik graag met jullie deel.

Ten eerste: de open vraag als cadeau. 'Vond je het leuk?' levert een ja of nee op. 'Hoe was dat voor je?' opent een wereld. Het verschil is dat je bij een open vraag niet stuurt naar het antwoord dat je zelf al in gedachten hebt.

Ten tweede, en dit vind ik de mooiste: LSD. Nee, niet die LSD. Het staat voor Luisteren, Samenvatten, Doorvragen. Je luistert zonder te onderbreken, vat samen wat je gehoord hebt zodat de ander zich begrepen voelt, en vraagt dan door. Niet om je eigen verhaal ertussen te wurmen, maar om dieper te gaan.

En ten derde: de stilte verdragen. Na een vraag valt er soms een stilte. Onze neiging — mijn neiging — is die op te vullen. Met een suggestie, een eigen anekdote, een herformulering. Maar die stilte is precies het moment waarop de ander nadenkt. Laat het. Houd je mond. Ik zeg dit vooral tegen mezelf, voor alle duidelijkheid.

Socrates noemde zijn methode de vroedvrouwkunst. Hij hielp de ander zijn eigen waarheid te baren, door vragen te stellen die dwongen écht na te denken, in plaats van te herhalen wat iedereen al dacht. Daarom was het ook zo gevaarlijk: hij ontmaskerde schijnkennis. En precies dat is toch wat we willen in een gesprek, mannen en vrouwen beiden: werkelijke kennis over die ander tot ons nemen, in plaats van vooral een bevestiging van onze eigen gedachten aan te horen. Of zijn we stiekem vooral geintereseerd in onszelf? Het is een gesloten vraag, Elke zal niet blij met me zijn, maar ik ben tóch benieuwd naar het antwoord...

Mocht je geinteresseerd zijn in mijn boek ‘Omaria’, die 30 mei gepresenteerd wordt in het Hanzehuis, laat dan gerust je emailadres achter op mijn boekpagina en je krijgt persoonlijk van mij een uitnodiging.