AANVAARDING

Het woord is gevallen. Nu al meer dan eens. Keer op keer verrast het mij hoe eenvoudig het van de tong rolt van deze en gene, begeleid door zo'n blik die je het gevoel geeft dat je naïef en onervaren bent. Zo'n 'het-is-wat-het-is-blik' en dan met een klein beetje laatdunkendheid, alsof je dit zelf ook wel had kunnen bedenken. En als je heel eerlijk bent had je dit zelf ook kunnen bedenken, maar dat is precies het punt: je WILT dit niet bedenken. En deze en gene is op dreef met zijn of haar open deuren, je koopt er alleen HELEMAAL NIETS voor. Verzet, weerstand. Dat is wat je voelt. Dat is wat natuurlijk voelt als je in zo'n situatie zit. Je kent ze wel. De situaties die onwenselijk zijn. De situaties waar je echt niet op zit te wachten. De situaties waar je, als je pech hebt, ook nog eens zelf niets aan kunt doen; die er gewoon bij horen. Ja, hoor ik je denken, inderdaad, die situaties. Degene die nu geen enkele situatie voor de geest kan halen, is overduidelijk het voor-spek-en-bonenrondje aan het doen op deze aardbol. De rest is het stilzwijgend met me eens. Hier en daar is het leven niet altijd wat je ervan gehoopt hebt, toch? Zó, ik heb de toon gezet… Vanaf nu kan het alleen maar bergopwaarts gaan. Ik help het je hopen ;-)

‘Against All Odds’ - mixed media 33 x 24 cm | 2025

(…) Ik houd van een flinke dosis sarcasme, maar in essentie is dit een heel hoopvol verhaal, in ieder geval in mijn ervaring. En daarmee wil ik niet alle problemen in een bagatelliserende beweging van tafel vegen, dat zou niet eerlijk zijn. Bovendien is het hoopvol en niet per definitie eenvoudig. Wat ik bedoel? Aanvaarden dat het is zoals het is vergt wel wat van je. Een beetje vertrouwen, het vermogen los te laten, acceptatie, moed, misschien een snufje ongeïnteresseerdheid of beter gezegd: stoïcijns zijn. Ja. Precies dat. Verder kunnen zonder overal te veel gewicht aan te hangen. Én, wat niet onbelangrijk is, de waarheid onder ogen durven zien. Erkennen dat het is wat het is.

Laten we even om alle vage begrippen heen laveren en het beestje proberen een naam te geven. Erbij blijven, er ZIJN in het moment, daar waar je bent. Precies daar kunnen blijven staan, misschien wel in het oog van de storm. Laat mij hier helder over zijn: mijn neiging is vluchten, klip en klaar. Maar het advies dat ik krijg is blijven, me er zelfs naartoe keren, me ervoor openstellen en daar komt 'ie dan: de storm over je heen laten komen en AANVAARDEN dat het stormt. En dan blijkt op dat moment zelf, terwijl je er middenin staat, dat door niet weg te rennen, je er beter tegen bestand bent. Want je kunt ervoor kiezen de hele tijd met de storm mee te rennen — waardoor hij maar bij je blijft in feite — maar je kunt hem ook zonder je te verzetten laten passeren.

Ja, dat dus. Maar, hoe doe je dat? Hoe zorg je ervoor dat de angst je niet in beslag neemt en je overlevingsinstinct het van je overneemt? Hoe oefen je aanvaarding?

Het mag duidelijk zijn dat ik niet de eerste ben die dit soort gedachten erop nahoudt. Hoe geruststellend is het, dat de Stoïcijnen, om maar eens een zijstraat te noemen, er tweeduizend jaar geleden ook al mee bezig waren. Marcus Aurelius, de Romeinse keizer, schreef erover in zijn dagboek. Hij concludeerde dat er een eenvoudig onderscheid valt te maken, beginnend met de volgende vraag: Heb je invloed op het probleem of niet? Als je er invloed op hebt, dan kun je aan de slag. Heb je er geen invloed op, dan is het weinig zinvol ermee bezig te zijn en blijven (het malen in je hoofd is daar een goed voorbeeld van). Het werkelijke lijden komt namelijk voort uit het proberen te veranderen wat buiten je controle ligt. Of zoals zijn leermeester Epictetus het verwoordde: 'Het zijn niet de dingen zelf die je van streek maken, maar je oordeel erover.'

De Taoïsten noemen het Wu wei: niet-forceren. Water stroomt om de steen heen in plaats van ertegen te beuken. Het is de paradox die ik in mijn eigen stormmetafoor ook al aankaarte: door niet te vechten ben je sterker. Lao Tzu zou me in dat opzicht een schouderklopje kunnen geven.

De Boeddhisten leggen de vinger op de pijnlijke plek door te redeneren dat gehechtheid de oorzaak is van het lijden. Pijn is onvermijdelijk, geven ze aan, maar het lijden ontstaat door gehechtheid aan hoe het zou moeten zijn. Zie wat er daadwerkelijk ís. Dat is niet hetzelfde als onverschilligheid. Het is loslaten van de greep waarmee je de werkelijkheid probeert te dwingen iets te zijn wat het niet is.

Ik houd van Nietzsche, die bijna fatalistisch is in zijn filosofie hierover. Amor fati: de liefde voor het lot. Hij stelt voor niet alleen te aanvaarden wat je overkomt, maar het zelfs te omarmen als een noodzakelijk onderdeel van wie je bent. Het heeft je namelijk hier gebracht, waar je nu bent. Je hebt de storm nodig gehad om uit te groeien tot de persoon die je bent geworden.

Uiteindelijk kunnen alleen mensen die door de hel zijn gegaan er echt iets zinnigs over zeggen en dat blijkt dan ook uit de inzichten van Viktor Frankl, de psychiater die de concentratiekampen overleefde. Hij zei dat de laatste menselijke vrijheid is: kiezen hoe je reageert op wat je overkomt. Tussen wat er gebeurt en hoe je reageert zit een ruimte. En in die ruimte zit je vrijheid. Er valt blijkbaar een actieve keuze te maken. Ik hoop alleen niet dat je zo diep moet gaan als deze man gedaan heeft, voordat deze ruimte zich aan je openbaart.

De storm dus. Het verschil tussen pijn en lijden, dat is waar het om draait. Pijn is onvermijdelijk, dat hebben we vastgesteld, toch? En ik durf te beweren dat dit zelfs voor de mensen geldt die het voor-spek-en-bonenrondje doen. Lijden daarentegen is juist de weerstand tegen de pijn. Het is precies dat wat ik geneigd ben te doen op moeilijke momenten (en velen met mij): het wegrennen (lees hier ook in de afleiding gaan), het vechten (jezelf en anderen de schuld geven of in de verdediging schieten), het weigeren te accepteren dat het stormt terwijl je doorweekt bent (tot op je ondergoed). Aanvaarding, zo blijkt, is niet opgeven, maar steviger gaan staan. Niet alleen Lao Tzu zal trots op me zijn nu ik me hier meer bewust van ben, maar mijn haptonoom eveneens. Blijkt dat het steviger staan ook nog eens heel letterlijk genomen mag worden…